محتوای هفته وحدت

وحدت در قرآن کریم

 

آیات وحدت در قرآن کریم

در قرآن کریم آیات زیادی وجود دارد که در آن ها به مساله وحدت اشاره شده است.

اتّحاد به معناى یکى شدن، در اصل از ریشه وحد به مفهوم یکتایى و یگانگى است.(1) اتحاد اساسی ترین عنصر برای تحقق بخشیدن به آرمانهای یک امت یا ملت است . به همین دلیل ، یکی از عهد و پیمان های الهی با پیامبران، ایجاد وحدت و یگانگی در جامعه است .

قرآن به اهمیت مسئله اتحاد بسیار تأکید کرده و برای ایجاد و حفظ این یگانگى در امت، راهکارهاى گوناگونى را ارائه کرده است .

در کتاب وحی آیات زیادی را می توان یافت که در آن ها به مساله وحدت اشاره شده است؛ ازجمله مفاهیمی، چون «واعتصموا...»نساء/ 164. «تعاونوا...»مائده/ 2. «اصلحوا...»نساء/ 164. «اصلاح بین الناس...»همان/ 114. «الَّف بینهم...»انفال/ 63. «امّةٌ واحدة...»انبیاء. آیه 92. «امّة وسط...»بقره/ 142. «حزب الله»مجادله/22. «صبغة الله...»بقره، آیه 128. و «اخوة».سوره حجرات، آیه 10.

در آیه 13 سوره حجرات می خوانیم: "یا اَیُّهَا النَّاسُ اِنَّا خَلَقْناکُمْ مِنْ ذَکَرٍ وَ اُنْثی وَ جَعَلْناکُمْ شُعُوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا اِنَّ اَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ اَتْقاکُمْ، ای مردم، ما شما را از مردی و زنی آفریدیم و شما را تیرهها و قبایلی قرار دادیم تا همدیگر را درک کنید (و زندگی هماهنگ داشته باشید) بافضیلتترین شما در نزد خداوند باتقواترین شماست."

در این آیه تاکید ویژه ای بر وحدت قبایل و گروه های انسان ها وجود داشته است. بشر تشنه‌ آزادی‌، عدالت و حق است که اسلام با دعوت به اتحاد توانسته است به این خواسته ها پاسخ دهد. تمسک به آیات قرآن یک هدیه و میراث گرانبهایی است که در قرآن بر آن تاکید شده است.

قرآن کریم در صریح‏ ترین آیه خود در مورد وحدت ، همه مؤمنان را به چنگ زدن به ریسمان الهى و پرهیز از تفرقه فرا خوانده است.

در آیه 103 سوره آل عمران می فرماید "وَ اعتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمیعاًوَ لا تَفَرَّقُوا، همگی چنگ به وسیله الهی بزنید و پراکنده نشوید." نعمت ( بزرگ ) خدا را بر خود ، به یاد آورید که چگونه دشمن یکدیگر بودید و او میان دلهای شما الفت ایجاد کرد و به برکت نعمت او ، برادر شدید .

در این که مقصود از ریسمان الهى چیست، مفسرّان اختلاف دارند. قرآن، کتاب و سنّت، دین الهى، اطاعت خداوند، توحید خالص، ولایت اهل‏بیت(ع) و جماعت، وجوهى است که در تفسیر آن گفته شده است. برخى نیز مفهوم حبل اللَّه را شامل همه این معانى دانسته‏اند.(2)

نخستین منادی وحدت و امت واحده شدن قرآن کریم است که می فرماید: إِنَّ هذِهِ أُمَّتُکُمْ أُمَّةً واحِدَةً وَ أَنَا رَبُّکُمْ فَاعْبُدُونِ (انبیاء/91)این دین شما و این امت شماست، دین یگانه و من پروردگار شمایم، پس مرا بپرستید.
باید مسلمانان آگاه، به اهمیت این شعار قرآنی (امت واحد)پی ببرند و عظمت آن را درک کنند و تفرقه ها را از میان بردارند و نابود سازند و هرگونه حرکتی که به دوگانگی و تفرقه مسلمانان بینجامد حرکتی خواسته دشمنان و برخلاف دعوت قرآن است.

محور وحدت در دیدگاه قرآن توحید و در مرتبه ی دیگر دین اسلام است. قرآن کریم پیامبر را به سوی اهل کتاب می فرستد و از آنان برای پیوستن به شعار توحید و جدایی از غیر او دعوت می کند: «ای پیامبر به اهل کتاب بگو، بیایید بر اساس کلمه ای که بین ما و شما مشترک است، غیر از خدا را نپرستیم و یک دیگر را در برابر خداوند بعنوان رب و پروردگار نگیریم

پس اگر روی برگرداندند بگویید، شاهد باشید که ما اهل تسلیم در برابر حق هستیم».(3)

قرآن وجود پیامبر(ص) را محورى براى همبستگى و یگانگى مسلمانان مى‏شناسد(آل عمران/ 159)، مراجعه به سنت حضرت را نیز راه‏کارهایى براى ایجاد و حفظ یگانگى معرفى کرده است: «فَإِن تَنازَعْتُمْ فِى شَىْ‏ءٍ فَرُدُّوهُ إِ لَى اللَّهِ وَالرَّسُول». (نساء/ 59). این آیه یادآور می شود که اگر در امری اختلاف پیدا کردید ، به خدا و رسول او رجوع کنید.

شهید مطهری در دسته بندی عوامل اصلی تعالی و انحطاط جوامع از وحدت و تفرقه به عنوان یکی از عوامل اساسی مؤثر در اعتلا و انحطاط یاد کرده و مینویسد: در قرآن به چند عامل مؤثر در اعتلاها و انحطاطها برمیخوریم… اتحاد و تفرق: در سوره آل عمران آیهی 103دستور صریح میدهد که بر مبنای ایمان و گرایش به ریسمان الهی متحد و متفق باشید و از تفرق و تشتت بپرهیزید...(4)

در تفسیر آیه 46 سوره انفال چنین توضیح میدهد : با خودتان نزاع و مشاجره نکنید، نمیگوید نجنگید آن که دیگر طریق اولی است، وقتی که اردنیها و فلسطینیها خودشان به روی یکدیگر تفنگ بکشند عروسی دشمن است… پس دستور هم این است که با یکدیگر منازعه و مشاجره(نه جنگ) نکنید که پشت سرش سستی و ضعف پیدا میشود و پشت سر ضعف آن شوکت و عظمت و قدرت شما از میان میرود. (5)

قرآن میخواهد جامعه ی مسلمانان برتر از دیگران باشد: "ولا تهنوا ولاتحزنوا و انتم الاعلون ان کنتم مؤمنین» (آل عمران 129) و ایمان، ملاک برتری قرار گرفته است. مگر ایمان چه میکند؟ ایمان ملاک وحدت و رکن شخصیت و تکیه گاه استقلال و موتور حرکت جامعه اسلامی است.

نزاع و اختلاف، عامل انهدام کیان و شخصیت جامعه اسلامی : در جای دیگر میفرماید: «ولا تنازعوا فتفشلوا و تذهب ریحکم (انفال46 (4با یکدیگر نزاع نکنید و اختلاف نداشته باشید که سست و ضعیف خواهید شد و بو و خاصیت خود را از دست خواهید داد.

جدال و اختلاف، کیان و شخصیت جامعه اسلامی را منهدم میکند. ایمان اساس دوستی و وداد و ولاء مؤمنان است».(6)

____________________________________________________________________________________

منابع:

1- ترتیب العین، ص 842.
2- مجمع البیان، ج 2، ص 536 و 537 و 805
3- وحدت اسلامی از دیدگاه قرآن و سنّت، آیت الله سید محمد باقر حکیم، ترجمه ی عبدالهادی فقهی زاده، انتشارات تبیان، چاپ اول، سال 1377
4- جامعه و تاریخ ص236
5- آشنایی با قرآن، ج3 ص101
6- مجموعه آثار، ج3، ص4-263